Mali i Zi dhe Shqipëria janë të parët në radhë për anëtarësim në BE nga të gjitha vendet kandidate.

Pranimi i këtyre vendeve është një perspektivë realiste dhe jo si rezultat i favorizimit të BE-së, u theksuar gjatë një diskutimi mbajtur nga Instituti Ndërkombëtar i Vjenës për Studime Ekonomike (wiiw).

Shkrimi i plotë i publikuar nga Instituti i Vjenës:

A mund të funksionojë zgjerimi i përshpejtuar i BE-së?

Përballë vështirësive gjeopolitike në rritje dhe presioneve ekonomike globale në rritje, shumë ekspertë besojnë se BE-ja duhet të stabilizojë fqinjësinë e saj të menjëhershme në lindje dhe juglindje me një raund më të shpejtë zgjerimi.

Duke pasur parasysh situatën aktuale, kjo do të përfshinte natyrshëm Ukrainën dhe Moldavinë, si dhe Ballkanin Perëndimor. Por duke marrë parasysh pasigurinë mbi negociatat e paqes në Ukrainë dhe mënyrën se si do të përfundojë lufta, situatat e ndërlikuara të vetë shteteve kandidate dhe pengesat e shumta ligjore dhe burokratike të traktatit të pranimit në BE, a mund të jetë kjo një perspektivë realiste? Dhe nëse po, në çfarë duhet të përqendrohet BE-ja?

Ndërsa shtetet anëtare të BE-së përpiqen të gjejnë një përgjigje për këtë enigmë, ndërkohë mund të ketë një zgjidhje më të shpejtë dhe më të arritshme: integrimi gradual – me fjalë të tjera, anëtarësimi i pjesshëm.

Ky ishte mesazhi kryesor nga diskutimi në panelin me temë “Evropa në një botë të fragmentuar: Dinamika gjeo-ekonomike dhe gjeopolitike”, i organizuar nga Instituti i Vjenës për Studime Ekonomike Ndërkombëtare (wiiw) në bashkëpunim me Institutin Austriak për Çështje Ndërkombëtare (oiip).

Gjatë diskutimeve u analizuan trendet gjeopolitike dhe gjeoekonomike dhe ndikimin e tyre në të ardhmen e Evropës nga një këndvështrim ndërdisiplinor.

Panelistët, Stefan Lehne (Carnegie Europe), Vedran Džihić (oiip), Michael Landesmann (wiiw), Branimir Jovanović (wiiw) dhe Olga Pindyuk (wiiw), dhanë mendimin e tyre mbi këtë temë.

Përpara se të diskutonin çështjet politike, paneli fillimisht trajtoi situatën ekonomike në rajon, me Michael Landesmann që prezantoi një përmbledhje të shkurtër të studimit të fundit të Institutit të Vjenës mbi reformat kryesore të nevojshme për një zgjerim të përshpejtuar të BE-së.

Si të tilla, u veçuan katër kategori sipas kritereve të pranimit të Kopenhagenit: konkurrueshmëria, politika fiskale, tregjet e punës dhe institucionet. Prioritizimi i këtyre kategorive para pranimit do të ndihmonte në shmangien e problemeve pas pranimit.

Sipas Landesmann, BE-ja përqendrohet kryesisht në efektet negative të përhapjes, dhe pyetja gjithmonë e përsëritur “sa do të kushtojë?” dominon debatin publik. Megjithatë, përdorimi i duhur dhe efikas i fondeve të BE-së mund të gjenerojë efekte pozitive të përhapjes, të tilla si rritje më e lartë ekonomike dhe kapital njerëzor më i fortë, si dhe përparim në fushat e mbrojtjes dhe mineraleve kritike, vëren Landesmann.

Lidhur me Ukrainën, mesazhi i Olga Pindyuk ishte shumë i qartë: “Ukraina nuk është një rast bamirësie për Evropën”. Mund të thuhet se Ukraina ka sfida shumë serioze ekonomike për të kapërcyer, kryesisht investime të huaja direkte shumë të ulëta dhe një nivel të ulët kompleksiteti në ekonominë e saj, pra një ekonomi të pabarabartë me mungesë kohezioni. Përveç kësaj, borxhi i lartë publik mbetet një shqetësim i madh dhe stabiliteti makrofinanciar duhet të merret në konsideratë në planin afatgjatë.

Megjithatë, edhe këtu, Pindyuk argumenton se mund të ketë një anë pozitive. Ukraina ka avantazhe krahasuese dhe përfitime të mundshme për BE-në në disa sektorë kyç, siç janë IT, metalet, energjia e rinovueshme, sektorët e mbrojtjes dhe mineraleve kritike të përmendura më sipër, si dhe agro-ushqimi (megjithëse kjo pikë e fundit është kundërshtuar fort). Ukraina ka bërë gjithashtu përparim të konsiderueshëm në dixhitalizimin e ekonomisë së saj. Pindyuk shpjegon më tej se, si rezultat i luftës, vendi ka shënuar rënien e oligarkëve të tij dhe se shoqëria civile gjithnjë e më e fortë po nxit reformat shoqërore.

Lidhur me Ballkanin Perëndimor, i cili me sa duket ka pritur në radhë për një kohë të gjatë, Landesmann thekson se fitimet nga konvergjenca ekonomike e BE-së kanë qenë mjaft të pakta.

Për më tepër, politikat e rrepta fiskale në rajon kufizojnë manovrat, një pikë e mbështetur nga Branimir Jovanović, ekonomist dhe ekspert për Ballkanin Perëndimor në Institutin e Vjenës.

Jovanović vëren se, ndryshe nga Ukraina, Ballkani Perëndimor ka qenë mjaft i mirë në tërheqjen e investimeve të huaja direkte dhe perspektiva e tyre e përgjithshme është pozitive, me një situatë makroekonomike mjaft të qëndrueshme.

Çështja këtu është mungesa e konkurrueshmërisë, e shoqëruar me një nevojë urgjente për një politikë më të mirë industriale. Pengesa më e madhe për anëtarësimin në BE, megjithatë, është rritja e autoritarizmit dhe degradimi i institucioneve në të gjithë rajonin, veçanërisht në rastin e Serbisë dhe presidentit Aleksandar Vuçiç.

Bosnja dhe Hercegovina po përjeton një ngërç, për shkak të një krize kushtetuese.

Ndërsa situata duket mjaft premtuese për Malin e Zi dhe Shqipërinë, të cilat pritet të bashkohen me BE-në deri në vitin 2030, Jovanović është më pak optimist për pjesën tjetër të Ballkanit Perëndimor. Ai argumenton se zgjerimi i përshpejtuar mund të funksionojë vetëm nëse i njëjti trajtim zbatohet për të gjitha shtetet në rajon, pa favorizime të hapura nga BE-ja.

Cili është qëndrimi i Brukselit për këtë debat?

Stefan Lehne, i cili shërbeu në Sekretariatin e Përgjithshëm të Këshillit të Bashkimit Evropian si drejtor për Ballkanin, Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore, argumenton se Mali i Zi dhe Shqipëria janë të parët në radhë pasi pranimi në BE është një perspektivë realiste në rastin e tyre, dhe jo si rezultat i favorizimit të BE-së.

Edhe pse Komisioni i BE-së është serioz në lidhje me bashkëpunimin me Ukrainën dhe Moldavinë, plani përmban rreziqe. Moldavia po përballet me Transnistrinë dhe fundi i luftës në Ukrainë është ende i pasigurt. Për t’i komplikuar gjërat më tej, traktati i pranimit në BE dhe disa dispozita të BE-së përfaqësojnë sfida në vetvete.

Diskutimet po vijojnë nëse duhet të kalojnë disa hapa të ndërmjetëm të traktatit të anëtarësimit (kryesisht ato në mes të negociatave) për miratim me shumicë të cilësuar.

Megjithatë, aktualisht, Lehne shpjegon se “përbërësi thelbësor” për të ndihmuar shtetet kandidate dhe për të lehtësuar presionin mbi shtetet anëtare të BE-së është integrimi gradual.

Anëtarësimi i pjesshëm mund të ketë një ndikim të madh pozitiv në rajon, duke u dhënë shteteve kandidate qasje në fondet dhe buxhetin e BE-së.

Megjithatë, ende duhet bërë shumë për të ndryshuar mentalitetet dhe perspektivat evropiane mbi zgjerimin.