Vincenzo Peruggia, ai që vodhi Mona Lizën e Leonardo da Vinçit, duke e ngjitur atë në panteonin e kryeveprës.
Mona Liza dhe buzëqeshja e saj misterioze fituan status legjende.
Si?!
Grabitja e Mona Lizës nga Luvri nuk ishte thjesht një krim muzeal, ajo përbënte aktin e pagëzimit mitik që e shndërroi një pikturë të Rilindjes në ikonën më absolute të kulturës popullore globale.
?Leonardo da Vinci dhe piktura e tij, Mona Liza, sot nuk do të posedonin atë aureolë botërore fame pa atë akt sfidues që i dha italiani Vincenzo Peruggia (1881–1925) duke e grabitur nga Muzeu i Luvrit të hënën e 21 gushtit 1911.
Me atë plaçkitje sa të guximshme aq edhe ireale, Mona Liza nisi ngjitjen e saj drejt stratosferës së mitologjisë kulturore, ndërsa fatkeqi Peruggia u fundos edhe më thellë në misteret e mjegullta të një famëkeqësie të trazuar.
Më e rëndësishmja, çfarë rrjedhe do të merrte historia e artit nëse ai nuk do ta kishte shkëputur nga muri? Këto pyetje mbeten edhe sot pezull, mes teorive dhe enigmës. Por ajo që dihet me siguri është se etja për ta parë Mona Lizën, për ta mbrojtur, për ta zotëruar apo qoftë edhe për ta rivjedhur, u kthye në një psikozë kolektive. Ajo eklipsoi madhështinë e mijëra veprave të tjera për t'u shndërruar në pikturën më të vizituar, më të komentuar dhe më të kushtueshme në planet.
?Më 21 gusht 1911, Peruggia kreu atë që konsiderohet si vjedhja më spektakolare dhe më ndikuese e artit në shekullin e 20-të. Hipoteza e parë policore pretendonte se ish-punonjësi i Luvrit u fsheh brenda muzeut që të dielën e 20 gushtit, duke shfrytëzuar faktin se institucioni do të qëndronte i mbyllur ditën e nesërme.
?Megjithatë, sipas dëshmisë së vetë Peruggias, gjatë marrjes në pyetje në Firence pas arrestimit, ai hyri në muze të hënën, më 21 gusht rreth orës 7:00 të mëngjesit, duke shfrytëzuar hyrjen e shërbimit ku po futeshin punëtorët. I veshur me bluzën e bardhë karakteristike të stafit, ai u përzie lehtësisht me turmën pa ngjallur asnjë dyshim.
Kur Salon Carré mbeti për disa çaste bosh, Peruggia e hoqi panelin e drurit nga katër kunjat e hekurta mbajtëse dhe u zhvendos me shpejtësi drejt një shkalle shërbimi aty pranë, ku çmontoi kasën dhe kornizën mbrojtëse.
?Disa versione sugjerojnë se ai e fshehi pikturën nën veshje, por kjo mbetet fizikisht e pamundur: Peruggia ishte shtatshkurtër (rreth 160 cm), ndërsa paneli i plepit matet 53 cm × 77 cm, një përmasë që do të binte menjëhatë në sy nën uniformën e tij. Nga deponimet e mëvonshme rrjedh se ai e mbështolli pikturën me kujdes dhe doli nga e njëjta derë nga ku kishte hyrë. Mbrapa mbeti vetëm një hapësirë e zbrazët në mur dhe korniza e braktisur. Mona Liza thjesht kishte avulluar.
?Sot, në Dumenza, një fshat i vogël italian në kufi me Zvicrën e vendlindja e Peruggias, ajo ngjarje është shndërruar në pjesë të folklorit lokal. Nipi i tij, Silvio Peruggia, pretendon se i gjysh veproi i shtyrë nga dëshira për të "reaguar ndaj shpartallimit të artit italian nga Napoleoni", megjithëse historiografia e kujton se Leonardo e kishte sjellë vetë pikturën në Francë, ku i u shit mbretit François I.
?Peruggia u kap dy vjet më vonë në Firence, teksa përpiqej t'ia shiste pikturën tregtarit të artit Alfredo Geri. Ai pretendoi se veproi nga atdhetarizmi abstrakt dhe u dënua me vetëm shtatë muaj burgim. Shtëpia e tij e lindjes sot mban një pllakë përkujtimore, dhe për banorët lokalë ai mbetet një figurë romantike. "Jam i sigurt që Mona Liza origjinale është ende këtu në Dumenza, e fshehur nën ndonjë tryezë, dhe francezët morën vetëm një kopje," shprehet me humor Renato Tosi, një vizitor nga Milano.
?Trillimi dhe misteri vazhdojnë të mbështjellin figurën e këtij njeriu "të thjeshtë", i cili mashtroi inteligjencën e policisë ndërkombëtare për dy vite me radhë. Bota kishte hyrë tashmë në një epokë të re të ballafaqimit me vlerën e artit, ku hajdutët profesionistë mund të tentojnë grabitje edhe më të mëdha, por kurrë nuk do të mund t'i falin asnjë vepre tjetër famën absolute që ky aventurier i panjohur i dhuroi përgjithmonë Mona Lizës./ CNA
