TV LIVE Radio
Kuriozitete
19 October 2026
Shoqëria "Albania" në Austri

Fillimet e studimeve të një grupi studentësh shqiptarësh në Austri në vitet 1917-1918 erdhi si rrjedhojë e marrëveshjes së Luigj Gurakuqit në vitet kur ai ishte Ministër i arsimit. Studentët ishin vendosur në qytetet e Vjenës, Gracit, Linz, Insbruk, Klagenfurt. Në 10 mars të vitit 1918  studentët shqiptar të mbledhur në Vjenë, themelojnë të parën shoqëri studentore, të së cilës i vunë emrin “ALBANIA” me moton S.K.SK.S.-(Sa kam shpirt kam shpresë). Ata student kishin studiuar nëpër shkolla të tilla si “Robert Collegen” amerikane të Stambollit ose në Zosimenë e Janinës, apo në seminarin italo-arbëresh të San Demetrio di Corona. Këta student duke qenë me studime në Austri donin të organizonin veprimtari patriotike, kulturore shoqërore, arsimore të tyren jashtë shtetit. Kafeneja e shqiptarëve u quajt vendi ku mblidheshin studentët shqiptarë siç ishte kafeneja vjeneze “Grailinger”. Emrat e atyre që krijuan këtë shoqëri ishin: Jani Basho, Fuat Asllani, Xhevat Korça, Vasil Laboviti, e të tjerë që vinin nga jugu i Shqipërisë, ishin: Irakli Buda, Sokrat Dodbiba dhe Jakov Deliana nga Elbasani dhe shkdranët:  Nush Bushati, Ndoc Naraçi, Ndoc Krajni, Gjovalin Gjadri, Kolë Mirdita, Rrok Gera, Rrok Stani Rrok Kolaj, Rrrok Maloku, Tefik Bekteshi, Gjon Temali, Krist Maloki e të tjerë.

Gjatë viteve të luftës deri në mbarimin e saj, studentët shqiptarë në Austri, megjithë vështirësitë financiare, material, me gjithë problemet e ndryshme në studime,arritën të japin me sukses provimet, dhe vazhdonin pa ndërpreje veprimtaritë politike, patriotike, kulturore, arsimore e publiçistike. Në Vjenë për arsye politike ndodheshin shumë personalitete, bajraktarësh shqiptarë si Bajram Hysni Curri, Nexhip e Ferhat Draga, Ahmet Zogu, Xhelal Preveza, Rexhep Mitrovica, Ismail Deva, Muharrem Bajraktari e të tjerë. Një nga prioritet e studentetëve ishte vendosja e kontakteve me personalitetet intelektuale që njiheshin si filoshqiptar dhe si njohës të thellë të çështjes shqiptare. Ata bashkëbisedonin, intervistonin dhe merrnin mendime e sygjerime e tyre. Të tillë ishin Th. Ipen, F.Nopça, E.Oberhamerr, K.Paçi. Studnetët shqitarë donin të mësonin gjithçka për atdheun e tyre, sepse një pjesë  etyre kishin lindur ose ishin edukuar në shkollat jashtë Shqipërisë. Me pjekurinë e tyre intelektuale ata i drejtuan  një notë Konferencës së Paqes në Paris. “Shoqëria Albania” ishte e drejtuar nga një pleqësi apo kryesi e cila zgjidhej një herë në vit. Kryetari i parë i kësaj shoqërie u zgjodh Fuad Asllani, studedent në degën e jurispudencës në Universitetin e Vjenës, ndërsa në vitin e dytë u zgjodh Nush Bushati, edhe ai student në drejtësi, e kështu me radhë gjithë shokët. Objektivi kryesor i studentëve shqiptar në Austri ishte nxjerrja e një reviste që ata donin të botonin në Vjenë.

Pas shumë përpjekjeve madhore, ky grup studentësh, me kursimet e tyre dhe me ndihmën materiale të patriotëve shqiptarë në Vjenë, në Shqipëri e në Kosovë, arritën që në prill 1920 të nxjerrin numrin e parë të revistës së tyre, që ata e quajtën “Djalëria”. Kjo revistë konsiderohej si e dyta pas revistës Albania të Konicës, për nga lënda intelektuale. Kjo revistë e vazhdoi aktivitetin e saj deri në vitin 1929. Aty u shkruan artikuj të ndryshëm me tematika në krijimtarinë artistike në poezi dhe prozë si dhe përkthime të ndryshme ose ese filozofike, Jani Basho, Nush Bushati, Fuad Asllani, Gjovalin Gjadri, Kol Mirdita (Helenau), Xhevat Korça, Ndoc Krajni, Krist Maloki (Lepteni), Lasgush Poradeci e shumë të tjerë, madje edhe intelektualë nga Shqipëria dhe nga Kosova si Dr. Filip Papajani, K.Hobdari, Dr. Omer Hamiti, Sokol Sopoti etj. Vazhdimësia e kësaj reviste vijoj me emrat e Nush Bushatit, i cili drejtoj atë deri në 9 numra. Në vitin 1921, dolën në qarkullim vetëm 5 numra, nga janari deri në qershor, me redactor përgjegjës Jani Bashon e administrator Ndoc Krajnin. Në vitin 1922 me redaktor përgjegjës Fuad Asllanin u botuan 4 numra, por këta numra u përfshinë 7 muaj. Në vitin 1923 revista nuk botohet për mungesë fondesh, por edhe pse shumë prej studentëve ishin në përfundim të studimeve. Atë vit mbaruan studimet e u kthyhen në atdhe Nush Bushati, Xhevat Korça, Jani Basho, Fuad Asllani, Ndoc Naraçi. Në vitin 1924 del vetëm numri i 23-të, me redactor përgjegjës Mihal Zallarin, ndërsa në vitet 1925-1926, kjo revistë nuk arrin të botohet, për të rifilluar përsëri më 1927, me botimin e dy numrave nën drejtimin e Dr.Gjergj Pekmezi dhe Hasan Cekës. Po gjithashtu në vitin 1928, me redactor përgjegjës Skënder Luarasin, dalin 4 numra. Në vitin e fundit të jetës së saj, më 1929, me redaktor përgjegjës Dr. Wallash dhe administrator elbasanasin Ruzhdi Lunikun, botohen vetëm dy numra (16) (5). Grazi i Austrisë ishte qyteti i dytë ku ishin përqëndruar studentët shqiptarë që studionin e jetonin aty. Sipas përvojës së shokëve të tyre student në Vjenë, ata kishin bërë përpjekje për t’u organizuar në shoqata kulturore, dhe arritën të nxirrnin një revistë si “Minerva” në vitin 1922, e cila pati një jetëgjatësi të shkurtër me 5 numra.

Në këtë revistë shkruajtën Rrok Kolaj, që ishte nnjëkohësisht pena kryesore e kësaj reviste. Bashkëpunuan me këtë revistë dhe emra të tillë si Krist Maloku, Safet Butka, Xhevat Korça dhe autorë të tjerë me pseudonimet : Mali i Tomorrit; GE; etj. Emigrantët shqiptarë me qëndrim në Austri shumica ishin njerëz të ikur nga regjimi i Ahmet Zogut, në dhjetor të vitit 1924. Një pjesë e tyre formuan Komitetin Nacional (KONARE) dhe nxorrën organin e tyre “Liria Kombëtare” në Gjenevë. Grupi tjetër formoi një organizatë tjetër, që njihet me të njëjtin emër. Midis këtyre dy grupimeve kishte edhe personalitete, në opozitë me Zogun, por edhe me të dy grupimet e tjera, nxorri organin e tij me emrin “Ora e Shqipnisë” me redaktorë përgjgjës një nga ish studentët e Austrisë, Dom Lazër Shantoja dhe Frederik Shantojën në vitin1928. Ajo që e preokupon më shumë Lazër Shanton është politika e jashtme e shtetit shqiptar. Ai atë politikë e quan “Politika e dyerve të hapura” kundër interesave të kombit dhe të shtetit shqiptar. Në Austri qysh nga viti 1912-1930, u botuan 8 gazeta e revista. “Albanische Corespondenze” 191-1928, “Albania” 1914, “Vëllaznija” 1916-1918, “Djalëria” 1920-1929, “Minerva”1922, “La Federation Balcanique” 1925, “Ora shqiptare” 1928 dhe “bashkimi Kombëtar” 1928-1929. “Albanische Corespondenze” doli si Buletin Ndërkombëtar për çështjet e shqiptarëve.

Kjo tregon se opinion austriak shoqëror, e veçmas ai kulturor, tregonte një interesim të madh për çështjet e zhvillimit dhe të afirmimit të shoqërisë shqiptare. Ndonëse doli vetëm në gjuhën gjermane dhe frënge e jo në atë shqipe, kishte për qëllim që ta njohë opinionin austriak me problemet jetësore të shqiptarëve, duke filluar nga ato politike, shoqërore, kulturore dhe letrare e deri në çështjet e konsolidimit kombëtar. Dalja e kësaj gazete asaj kohe bëri jehonë të madhe. Kët bulletin e botoi Leo Aleksandër Frendlich në lidhje me Alfred Rappaportin. U botua kohë pas kohe, me parregullshmëri, informatat i thithte nga gazetat austriake “New Freie Prese”, New Wiener Tagelblautt”, News Winener Jorunal”



Të ndryshme
Më shumë

Radio Uskana - LIVE