Në vitin 1871, kur Charles Darwin botoi veprën e tij monumentale “Prejardhja e njeriut dhe përzgjedhja në lidhje me seksin”, revista satirike britanike The Hornet publikoi një karikaturë therëse, ku Darvini paraqitej me trup majmuni.

Ishte një lojë ironike, ku humori dhe thumbimi përdoreshin si armë kundër një prej ideve më tronditëse të shkencës moderne. Ironia e kësaj përplasjeje qëndronte në faktin se Darvini nuk kishte pohuar se njeriu rridhte nga majmunët e sotëm. Teza e tij ishte shumë më e ndërlikuar dhe shkencërisht më domethënëse.

Njeriu dhe majmunët e tjerë antropoidë kanë prejardhje nga paraardhës të përbashkët, të cilët kanë jetuar në të kaluarën evolucionare. Pra, karikatura e The Hornet godiste një ide duke e thjeshtuar dhe shtrembëruar atë, duke e kthyer një debat shkencor në objekt satirizimi. Në të vërtetë, ky keqkuptim, ose më saktë, ky keqinterpretim, ishte bërë i zakonshëm që në vitet e para të debatit evolucionar.

Mjafton të kujtojmë mbledhjen e Shoqatës Britanike për Përparimin e Shkencës, të zhvilluar në Oksford, në qershor të vitit 1860, ku idetë e Darvinit, të paraqitura në veprën Mbi prejardhjen e specieve (1859), u përballën me kundërshtime të forta shkencore, fetare dhe filozofike.

Pikërisht në këtë atmosferë polemikash, peshkopi anglikan Samuel Wilberforce, një kundërshtar i njohur i teorisë darviniane, iu drejtua Thomas Henry Huxleyt, mbrojtësit më të vendosur të evolucionit, me një pyetje që synonte ta vinte në siklet dhe ta ekspozonte ndaj përqeshjes së publikut:
- “Zotëri, nga cila anë jeni më i afërt me majmunët, nga ana e gjyshit apo e gjyshes suaj?”
Huxley, i njohur për kthjelltësinë dhe mprehtësinë e argumentimit, iu përgjigj me një replikë që
historia e ka përcjellë në disa variante, por që është përjetësuar si një nga përgjigjet më të
famshme të polemikës darviniane.
- “Nëse do të më duhej të zgjidhja si paraardhës timin midis një majmuni dhe një njeriu që,
megjithëse i arsimuar, e përdor arsyen e tij për të mashtruar një publik të paditur, nuk do të
ngurroja asnjë çast të zgjidhja majmunin.”

Kjo përgjigje, pavarësisht varianteve në të cilat është përcjellë, mbart një domethënie që shkon përtej polemikës shkencore. Ajo e zhvendos debatin nga prejardhja biologjike te përgjegjësia morale e njeriut. Sepse evolucioni nuk është një poshtërim i qenies njerëzore, as një mohim i dinjitetit të saj.

Përkundrazi, ai është përpjekje për të kuptuar historinë natyrore të jetës dhe vendin që njeriu zë brenda saj.

Poshtërimi i vërtetë nis atëherë kur njeriu e përdor dijen, autoritetin dhe arsyen jo për të kërkuar të vërtetën, por për ta shtrembëruar atë.

Në fund të fundit, edhe sot, përballë një krijese që vepron sipas instinktit dhe një qenieje që e përdor mendjen për të manipuluar, mashtruar e shtrembëruar të vërtetën, zgjedhja merr një domethënie të qartë morale.
Më mirë një majmun i pafajshëm sesa një mashtrues i stolisur me tituj, i cili e ka humbur
pikërisht atë që duhet ta dallojë njeriun, përgjegjësinë për të vërtetën./ CNA